หมุดหมายเงียบ ๆ: 79% ของผู้ใหญ่ทั่วโลกมีบัญชีการเงินแล้ว

นี่คือความก้าวหน้าแบบที่ไม่ค่อยได้ขึ้นพาดหัวข่าว เพราะมันเกิดขึ้นทีละเครื่องโทรศัพท์ ทีละหน้าร้าน แต่ตัวเลขกลับน่าทึ่ง: ผู้ใหญ่ทั่วโลก 79% มีบัญชีการเงินแล้ว ไม่ว่าจะที่ธนาคารหรือกับผู้ให้บริการเงินผ่านมือถือ เพิ่มขึ้นจากเพียง 51% ในปี 2011 ข้อมูลนี้มาจากรายงาน Global Findex Database 2025 ของธนาคารโลก ซึ่งเป็นการสำรวจที่ครอบคลุมที่สุดเกี่ยวกับการออม การกู้ และการชำระเงินของผู้คน เผยแพร่กลางปี 2025 จากการสัมภาษณ์ผู้ใหญ่ราว 145,000 คน ใน 141 เขตเศรษฐกิจ

ภายในชั่วอายุคนเดียว สัดส่วนของผู้คนที่ถูกกีดกันออกจากระบบการเงินที่เป็นทางการลดลงเกือบครึ่ง เบื้องหลังตัวเลขนี้คือเจ้าของบัญชีหน้าใหม่หลายร้อยล้านคน ทั้งพ่อค้าแม่ค้าในตลาด เกษตรกร แม่บ้าน และเจ้าของกิจการเล็ก ๆ ที่ตอนนี้สามารถเก็บเงินไว้ในที่ที่ปลอดภัยกว่าใต้ที่นอน

ผลการสำรวจพบอะไรบ้าง

Global Findex ซึ่งเผยแพร่ทุกไม่กี่ปีนับตั้งแต่ปี 2011 ถือเป็นสมุดพกระดับโลกของการเข้าถึงบริการทางการเงิน ฉบับปี 2025 บอกเล่าเรื่องราวของความก้าวหน้าที่ค่อยเป็นค่อยไปและกระจายตัวกว้างขวาง

ใน กลุ่มประเทศรายได้น้อยและปานกลาง ซึ่งเป็นกลุ่มที่ช่องว่างกว้างที่สุดมาตลอด สัดส่วนการมีบัญชีพุ่งขึ้นถึง 75% เพิ่มขึ้นราว 20 จุดในรอบทศวรรษ ส่วนระดับโลกเพิ่มจาก 74% ในปี 2021 เป็น 79% ในปี 2024

ข้อมูล: World Bank Global Findex 2025

สิ่งที่สำคัญพอ ๆ กับการมีบัญชีคือการได้ใช้บัญชีจริง รายงานพบว่า ผู้ใหญ่ในประเทศกำลังพัฒนา 40% ออมเงินผ่านระบบที่เป็นทางการในปี 2024 เพิ่มขึ้น 16 จุดนับจากปี 2021 ซึ่งเป็นอัตราเร่งที่เร็วที่สุดในรอบกว่าทศวรรษ และมากกว่า 60% ของผู้ใหญ่ในประเทศเหล่านั้นได้ทำหรือรับการชำระเงินแบบดิจิทัล

โทรศัพท์มือถือคือพระเอกตัวจริง

ภาพ: Ndiwulira — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)

เครื่องยนต์ของการเปลี่ยนแปลงนี้คือโทรศัพท์มือถือ ผู้ใหญ่ราว 84% ในประเทศรายได้น้อยและปานกลางมีโทรศัพท์มือถือ และอุปกรณ์ชิ้นเล็ก ๆ นี้ทำในสิ่งที่การขยายสาขาธนาคารหลายสิบปีทำไม่ได้ นั่นคือการเข้าถึงผู้คนในหมู่บ้านและชุมชนที่อยู่ห่างไกลจากสาขาใด ๆ

ไม่มีที่ไหนเห็นภาพชัดเท่า แอฟริกาใต้สะฮารา ดินแดนต้นกำเนิดของเงินผ่านมือถือ ที่นั่นผู้ใหญ่ 40% มีบัญชีเงินผ่านมือถือแล้ว เพิ่มจาก 27% เมื่อเพียงสามปีก่อน และเป็นภูมิภาคที่มีสัดส่วนผู้ที่มี เฉพาะ บัญชีเงินผ่านมือถือสูงที่สุดในโลก โดยไม่ต้องมีบัญชีธนาคารแบบเดิมเลย เงินผ่านมือถือกลายเป็นเครื่องมือออมเงินจริงจัง ผู้ใหญ่ราวหนึ่งในสี่ของภูมิภาคออมเงินผ่านโทรศัพท์ มักผ่านตัวแทนในพื้นที่ที่ไว้ใจได้ใกล้บ้าน

ธนาคารโลกมองว่าอุปกรณ์ชิ้นนี้คือประตูบานใหม่สู่ระบบเศรษฐกิจ ดังที่ บิล เกตส์ ประธานร่วมมูลนิธิเกตส์ ผู้สนับสนุนการสำรวจนี้มายาวนาน กล่าวว่า "ผู้คนจำนวนมากกว่าที่เคยมีเครื่องมือทางการเงินไว้ลงทุนในอนาคตและสร้างภูมิคุ้มกันทางเศรษฐกิจ รวมถึงผู้หญิงและคนกลุ่มอื่นที่เคยถูกทิ้งไว้ข้างหลัง"

ช่องว่างระหว่างเพศกำลังแคบลง

ภาพประกอบ: แผงค้าที่ติดป้ายรับชำระเงินด้วย Thai QR — PattayaPatrol, CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)

หนึ่งในผลการศึกษาที่น่ายินดีที่สุดเกี่ยวกับผู้หญิง ในกลุ่มประเทศรายได้น้อยและปานกลาง ผู้หญิง 73% มีบัญชีการเงินแล้ว และช่องว่างระหว่างชายกับหญิงหดเหลือราว 5 จุด ลดจาก 9 จุดในอดีต รายงานระบุว่าเงินดิจิทัลคือตัวการสำคัญที่ทำให้ช่องว่างแคบลง เพราะบัญชีที่ใช้ผ่านโทรศัพท์เปิดง่ายและให้ผู้หญิงควบคุมได้ด้วยตัวเอง

ประโยชน์ที่ได้นั้นเป็นรูปธรรม ไม่ใช่เรื่องนามธรรม ธนาคารโลกอ้างหลักฐานว่าในเคนยา แม่ค้าที่ได้บัญชีพื้นฐานลงทุนในธุรกิจของตนมากขึ้น ขณะที่ในฟิลิปปินส์ ผู้หญิงที่มีบัญชีออมทรัพย์รายงานว่ามีสิทธิ์มีเสียงในการตัดสินใจของครัวเรือนมากขึ้น พูดอีกอย่างคือบัญชีหนึ่งใบสามารถเปลี่ยนดุลอำนาจทั้งภายในบ้านและภายในระบบเศรษฐกิจได้

เรื่องนี้ยังเกี่ยวข้องกับความสามารถในการรับมือกับความผันผวนด้วย ผลสำรวจพบว่า ผู้ใหญ่ทั่วโลก 56% สามารถหาเงินก้อนเพิ่มได้อย่างน่าเชื่อถือเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน ซึ่งเป็นเกราะป้องกันที่การออมแบบดิจิทัลช่วยให้เป็นไปได้มากขึ้นในภูมิภาคที่ผู้ใหญ่หนึ่งในสี่เคยเผชิญภัยพิบัติทางธรรมชาติในสามปีที่ผ่านมา

เอเชียและไทยอยู่ตรงไหน

ภูมิภาคเอเชียตะวันออกและแปซิฟิก เป็นภูมิภาคกำลังพัฒนาที่ประชาชนเข้าถึงบริการทางการเงินมากที่สุดในโลก โดยผู้ใหญ่ 83% มีบัญชี และมีอัตราการใช้การชำระเงินดิจิทัลสูงที่สุดในโลก ราว 80% ของผู้ใหญ่ แม้ในภูมิภาคจะมีความแตกต่างกันมาก ตั้งแต่ต่ำกว่า 40% ในบางประเทศเพื่อนบ้าน ไปจนถึงเกือบครอบคลุมทั้งหมดในบางแห่ง

ไทยอยู่ในกลุ่มแถวหน้า โดยผู้ใหญ่ราว 92% มีบัญชี ซึ่งเป็นหนึ่งในอัตราที่สูงที่สุดในภูมิภาคและสูงกว่าค่าเฉลี่ยโลกมาก ระบบ Thai QR Payment ที่รับชำระได้แทบทุกที่ ตั้งแต่เคาน์เตอร์ในห้างไปจนถึงแผงอาหารริมทาง ทำให้การจ่ายเงินแบบไร้เงินสดกลายเป็นเรื่องคุ้นมือของคนไทยส่วนใหญ่ ผู้อ่านเห็นภาพการเปลี่ยนแปลงในลักษณะเดียวกันนี้ได้ในรายงานเรื่อง ความก้าวหน้าของบริการสุขภาพและบริการดิจิทัลของไทย

สิ่งที่ยังต้องทำต่อ

ภาพ: Shiny Things — CC BY 2.0 (Wikimedia Commons)

ความก้าวหน้าเป็นเรื่องจริง แต่ภารกิจยังไม่จบ ผู้ใหญ่ราว 1.3 พันล้านคนยังไม่มีบัญชีใด ๆ และธนาคารโลกระบุว่าในจำนวนนี้ ราว 650 ล้านคนกระจุกตัวในเพียง 8 ประเทศใหญ่ รวมถึงอินเดีย จีน อินโดนีเซีย ไนจีเรีย และปากีสถาน คนที่ยังไม่มีบัญชีส่วนใหญ่คือผู้หญิง ครัวเรือนยากจนที่สุด และผู้ที่มีการศึกษาน้อย ซึ่งเป็นกลุ่มที่เข้าถึงยากที่สุดพอดี

ทว่ายังมีรายละเอียดที่ให้ความหวัง คนที่ยังไม่มีบัญชีจำนวนมาก มีโทรศัพท์มือถืออยู่แล้ว หมายความว่าเครื่องมือที่จะเชื่อมพวกเขาเข้าระบบนั้นอยู่ในกระเป๋าแล้ว ความท้าทายที่เหลือจึงเป็นเรื่องความไว้วางใจ เอกสารยืนยันตัวตน สัญญาณเครือข่าย และการคุ้มครองผู้บริโภค มากกว่าตัวเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว

"การมีบัญชีเพิ่มขึ้นแล้ว แต่การเข้าถึงและการใช้งานอย่างเท่าเทียมยังตามหลังอยู่" นักวิจัยของธนาคารโลกเตือน เป็นการย้ำว่าการเปิดบัญชีเป็นเพียงก้าวแรกของการใช้งานจริง

สำหรับผู้อ่านชาวไทย บทเรียนระดับโลกนี้คุ้นเคยจากที่บ้านเรา เมื่อเครื่องมือดิจิทัลที่ปลอดภัยและใช้ง่ายเข้าถึงทุกคน ผู้คนก็ออมเงิน วางแผน และรับมือกับความผันผวนได้ดีขึ้น หากอยากนำตัวเลขของคุณเองมาใช้งาน ลองใช้ เครื่องคำนวณสินเชื่อ และ เครื่องคำนวณภาษีเงินได้ ของเรา และติดตามข่าวดีอื่น ๆ เพิ่มเติมได้ที่ หน้าข่าว