พบยาแก้พิษงูในเลือดงูเรทเทิลสเนคเอง แรงกว่ายาปัจจุบัน 10 เท่า

นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยแมริแลนด์ (University of Maryland) สหรัฐฯ ค้นพบว่าโปรตีนที่พบตามธรรมชาติในเลือดของงูเรทเทิลสเนคหางไม้ (Western Diamondback Rattlesnake) เมื่อนำมาผสมกันในสัดส่วนที่เหมาะสม สามารถหยุดฤทธิ์ถึงตายของพิษงูได้แรงกว่ายาแก้พิษเชิงพาณิชย์ที่ใช้อยู่ในปัจจุบันประมาณ 10 เท่าในการทดสอบห้องปฏิบัติการ งานวิจัยนี้ตีพิมพ์ในวารสาร Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) เมื่อปลายเดือนกรกฎาคม 2026 และได้รับความสนใจจากสื่อวิทยาศาสตร์นานาชาติอย่างกว้างขวางในสัปดาห์นี้ เปิดความหวังใหม่สำหรับปัญหาสุขภาพระดับโลกที่มักถูกมองข้าม

งูรอดพิษตัวเองได้อย่างไร — จุดเริ่มต้นของการค้นพบ

ทีมวิจัยนำโดย Sean B. Carroll ศาสตราจารย์ดีเด่นด้านชีววิทยา มหาวิทยาลัยแมริแลนด์ ร่วมกับนักวิจัยจาก Texas A&M University-Kingsville อธิบายว่า นักวิทยาศาสตร์ทราบมานานกว่า 100 ปีจากการสังเกตว่า งูพิษหลายชนิดมีความต้านทานต่อพิษของตัวเองในระดับหนึ่ง แต่ไม่มีใครเข้าใจกลไกเบื้องหลังอย่างชัดเจน จนกระทั่งทีมของ Carroll แยกและทดสอบโปรตีนกลุ่มหนึ่งที่เรียกว่า FETUA (โปรตีนยับยั้งเอนไซม์ metalloproteinase) ที่พบในซีรั่มเลือดของงูเรทเทิลสเนคหางไม้

"นี่เป็นหนึ่งในเรื่องราวที่ยอดเยี่ยม เมื่อธรรมชาติได้แก้ปัญหาที่เรากำลังงมหาคำตอบมานานหลายทศวรรษไปแล้ว" Carroll กล่าว "เรารู้จากเรื่องเล่ามานานกว่า 100 ปีว่างูพิษมักต้านทานพิษของตัวเองได้"

สิ่งที่น่าสนใจคือ เมื่อทดสอบโปรตีน FETUA แต่ละชนิดแยกกัน แต่ละตัวสามารถยับยั้งฤทธิ์บางอย่างของพิษงูได้ เช่น ลดการตกเลือดหรือรบกวนการทำงานของเอนไซม์บางชนิด แต่ไม่มีตัวใดตัวหนึ่งที่หยุดความตายได้เพียงลำพัง จนกระทั่งทีมวิจัยทดลองผสม FETUA หลายชนิดเข้าด้วยกัน จึงพบว่าส่วนผสมนี้สามารถหยุดฤทธิ์ถึงตายของพิษงูเรทเทิลสเนคได้อย่างสมบูรณ์ และยังป้องกันพิษของงูพิษสายพันธุ์อื่นที่ห่างไกลทางวิวัฒนาการได้ด้วย เช่น งูไวเปอร์ (viper) หลายชนิด

ภาพประกอบ: งูเขียวหางไหม้ ตระกูลไวเปอร์ที่พบได้ทั่วไปในไทย — เป็นกลุ่มงูพิษเดียวกับที่งานวิจัยนี้พุ่งเป้าเอาไว้

ทำไมต้องผสมโปรตีนหลายชนิด

พิษของงูแต่ละตัวไม่ได้มีสารพิษเพียงชนิดเดียว แต่ประกอบด้วยโปรตีนพิษนับร้อยชนิดจากตระกูลโปรตีนที่แตกต่างกัน Carroll อธิบายว่า "ส่วนประกอบทั้งหมดมีอยู่แล้ว เราแค่ต้องทดสอบส่วนผสมต่าง ๆ ต่อไปเรื่อย ๆ" ทีมวิจัยจึงต้องทดลองจับคู่และปรับสัดส่วนโปรตีน FETUA หลายรูปแบบ จนพบสูตรที่ครอบคลุมพิษได้กว้างที่สุด

ผลลัพธ์ที่ได้คือส่วนผสมโปรตีนธรรมชาติที่มีฤทธิ์แรงกว่ายาแก้พิษงูเชิงพาณิชย์ที่ผลิตจากซีรั่มแกะในปัจจุบันประมาณ 10 เท่า ในการทดสอบยับยั้งความรุนแรงของพิษ นับเป็นตัวเลขที่สร้างความตื่นเต้นให้วงการพิษวิทยา เพราะชี้ให้เห็นว่าธรรมชาติอาจมีคำตอบที่มีประสิทธิภาพกว่าสิ่งที่มนุษย์พยายามสร้างขึ้นมาตลอด 100 ปีที่ผ่านมา

ปัญหาของยาแก้พิษงูแบบเดิมที่ใช้กันอยู่ทุกวันนี้

ภาพประกอบ: ขั้นตอนการบรรจุยาแก้พิษงูในโรงงานผลิต — Foreign, Commonwealth & Development Office — CC BY 4.0 (Wikimedia Commons)

วิธีผลิตยาแก้พิษงูที่ใช้กันมาตั้งแต่ศตวรรษที่ผ่านมา คือการฉีดพิษงูปริมาณเล็กน้อยเข้าไปในม้าหรือแกะ กระตุ้นให้สัตว์สร้างแอนติบอดีขึ้นมาต่อสู้กับพิษ แล้วจึงเก็บเกี่ยวแอนติบอดีนั้นมาทำเป็นยา วิธีนี้มีข้อจำกัดสำคัญหลายประการ: ต้นทุนการผลิตสูง ปริมาณผลิตได้จำกัด ต้องแช่เย็นตลอดการขนส่งซึ่งเป็นอุปสรรคใหญ่ในพื้นที่ชนบท ยาแต่ละชนิดมักออกฤทธิ์ได้ดีเฉพาะกับพิษงูบางสายพันธุ์เท่านั้น และที่สำคัญคือผู้ป่วยบางรายมีความเสี่ยงแพ้ซีรั่มจากสัตว์อย่างรุนแรงจนเป็นอันตรายถึงชีวิต

ข้อมูล ณ กันยายน 2026 — สรุปจากรายงานของทีมวิจัย มหาวิทยาลัยแมริแลนด์

เกี่ยวข้องกับคนไทยอย่างไร

องค์การอนามัยโลก (WHO) ประเมินว่างูพิษกัดคร่าชีวิตคนทั่วโลกปีละ 80,000-140,000 คน และทำให้อีกหลายแสนคนพิการถาวร ส่วนใหญ่เกิดในพื้นที่ชนบทของเอเชียและแอฟริกาที่เข้าถึงยาแก้พิษได้ยาก สำหรับประเทศไทย ข้อมูลจากกรมควบคุมโรคที่ Thai PBS อ้างอิงไว้ระบุว่าไทยมีผู้ถูกงูพิษกัดเฉลี่ยปีละกว่า 6,000 ราย โดยงูที่พบว่ากัดคนบ่อยที่สุด ได้แก่ งูเห่า งูจงอาง และ งูเขียวหางไหม้ ซึ่งจัดอยู่ในตระกูลไวเปอร์ (viper) เดียวกับที่งานวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่าโปรตีน FETUA จากเลือดงูเรทเทิลสเนคสามารถป้องกันพิษข้ามสายพันธุ์ได้

แม้ยังไม่มีการทดสอบโดยตรงกับพิษงูเขียวหางไหม้ของไทยในงานวิจัยนี้ แต่แนวทาง "ยาแก้พิษข้ามสายพันธุ์" ที่ทีมวิจัยค้นพบ ก็เปิดความเป็นไปได้ในระยะยาวสำหรับภูมิภาคที่พึ่งพายาแก้พิษเฉพาะถิ่นแบบเดิมมานาน อีกจุดที่น่าสนใจคือทีมวิจัยนี้มีนักวิทยาศาสตร์ไทยร่วมด้วย — ดร.มณฑามาส สันทรวัฒน์ รองศาสตราจารย์จาก National Natural Toxins Research Center มหาวิทยาลัย Texas A&M-Kingsville ผู้จบการศึกษาปริญญาตรีและปริญญาเอกจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และทำงานวิจัยด้านพิษงูมานานกว่าทศวรรษ ตามข้อมูลในประวัติคณาจารย์ของมหาวิทยาลัย

สำหรับคนที่ถูกงูกัดในไทย คำแนะนำจากกรมควบคุมโรคยังคงเหมือนเดิม: ล้างแผลด้วยน้ำสะอาด ไม่กรีดแผล ไม่ดูดพิษ ไม่ขันชะเนาะ และรีบนำผู้ป่วยไปโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดโดยเร็วที่สุด (ดูสถานพยาบาลใกล้บ้านได้ที่ ทำเนียบโรงพยาบาลของ Tetono)

ยังอีกไกลแค่ไหนกว่าจะได้ใช้จริง

ภาพประกอบ: การรีดพิษงูเพื่อเก็บตัวอย่างสำหรับผลิตยาแก้พิษ — Vassil — CC0 (Wikimedia Commons)

ทีมวิจัยย้ำว่าผลลัพธ์ที่ได้ในตอนนี้มาจากการทดสอบในห้องปฏิบัติการเท่านั้น ยังไม่มีการทดลองในมนุษย์ และพิษงูแต่ละชนิดอาจมีโปรตีนพิษมากถึง 100 ชนิดจากหลายตระกูล ทำให้ยังต้องใช้เวลาอีกมากในการหาสูตรผสมที่ครอบคลุมพิษงูให้ได้กว้างที่สุด Carroll ระบุว่าขั้นต่อไปคือการขยายแนวทางนี้ไปยังกลุ่มโปรตีนพิษชนิดอื่นนอกเหนือจาก metalloproteinase และคาดว่าการใช้งานเชิงพาณิชย์ครั้งแรกน่าจะเป็นด้านสัตวแพทย์ เช่น รักษาสุนัขและปศุสัตว์ที่ถูกงูกัด ก่อนจะขยับไปสู่การพัฒนาเป็นยาสำหรับคนในลำดับถัดไป

"เราสามารถผลิตสารนี้ได้เป็นตู้คอนเทนเนอร์รถไฟ และช่วยแก้ปัญหาสุขภาพระดับโลกที่ใหญ่มากได้" หนึ่งในทีมวิจัยระบุถึงศักยภาพของแนวทางนี้ในระยะยาว หากพัฒนาสำเร็จ วิธีนี้อาจช่วยให้การผลิตยาแก้พิษงูทำได้ในราคาถูกลง ปริมาณมากขึ้น และไม่ต้องพึ่งพาการเลี้ยงม้าหรือแกะจำนวนมากเหมือนวิธีเดิม ซึ่งจะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อพื้นที่ชนบทของประเทศกำลังพัฒนาที่แบกรับภาระโรคจากงูกัดหนักที่สุด

งานวิจัยด้านการแพทย์ที่ค้นพบวิธีใหม่จากสิ่งที่มีอยู่ในธรรมชาติแบบนี้ไม่ใช่เรื่องแปลกใหม่ — ก่อนหน้านี้ก็มีกรณีนักวิจัยค้นพบว่ายาหัวใจอายุเกือบ 250 ปีอย่าง digoxin ยังช่วยลดการนอนโรงพยาบาลของผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวได้ถึง 25% ซึ่งเป็นอีกตัวอย่างที่แสดงว่าบางครั้งคำตอบทางการแพทย์ก็ซ่อนอยู่ในสิ่งที่รู้จักกันมานานแล้ว เพียงแต่ยังไม่มีใครมองในมุมที่ถูกต้อง