ดาวเทียม TSC-1 ฝีมือคนไทยสร้างเองกว่า 60% ผ่านทดสอบสุดหิน เตรียมทะยานสู่อวกาศปี 2027

วิศวกรไทยกำลังเข้าใกล้ความฝันครั้งสำคัญ เมื่อ ดาวเทียมวิจัย TSC-1 ที่ออกแบบและประกอบขึ้นภายในประเทศกว่า 60% ผ่านการทดสอบสภาวะสุดขั้วเสมือนอยู่ในอวกาศจริงเรียบร้อยแล้ว และเตรียมส่งตัวจริงขึ้นสู่วงโคจรในปี 2027 — นับเป็นหมุดหมายที่ตอกย้ำว่าประเทศไทยกำลังก้าวจาก "ผู้ใช้เทคโนโลยี" ไปสู่การเป็น "ผู้พัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูง" (Deep Tech) ได้ด้วยมือคนไทยเอง

คนไทยสร้างเองกว่า 60% — ไม่ใช่แค่ซื้อมาประกอบ

เมื่อกลางเดือนเมษายน 2569 ที่ผ่านมา ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้ลงพื้นที่ติดตามความคืบหน้าของดาวเทียม TSC-1 ที่ห้องปฏิบัติการของสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (NARIT) อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่

หัวใจสำคัญของข่าวนี้คือคำว่า "สร้างเอง" ไม่ใช่การซื้อดาวเทียมสำเร็จรูปจากต่างชาติ แต่วิศวกรไทยเป็นผู้ออกแบบและประกอบชิ้นส่วนสำคัญเองกว่า 60% ทั้งกล้องถ่ายภาพรายละเอียดสูง ระบบซอฟต์แวร์ควบคุมการวางตัวของดาวเทียม (Attitude Control) ไปจนถึงสถานีภาคพื้นดินที่ใช้สื่อสารและรับข้อมูล ซึ่งเกือบทั้งหมดถูกออกแบบและประกอบขึ้นโดยคนไทย

"นี่คือหมุดหมายที่บ่งบอกว่าประเทศไทยกำลังก้าวข้ามจากการเป็นผู้ใช้เทคโนโลยี ไปสู่การเป็นผู้พัฒนา Deep Tech อย่างเต็มตัว" ศ.ดร.ยศชนัน กล่าว พร้อมเสริมว่าเป้าหมายระยะยาวคือ "การสร้างประเทศรายได้สูงด้วยการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจผ่านวิทยาศาสตร์และนวัตกรรม"

ผ่านบททดสอบที่หินที่สุด

ภาพประกอบ: การประกอบและทดสอบดาวเทียมในห้องปลอดเชื้อ (clean room) ตามมาตรฐานอุตสาหกรรมอวกาศ — ESA/CC

ก่อนดาวเทียมดวงใดจะได้ขึ้นสู่อวกาศ มันต้องพิสูจน์ว่าทนทานต่อสภาพแวดล้อมที่โหดร้ายที่สุดเสียก่อน ทีมงานจึงนำ แบบจำลองทางวิศวกรรม (Engineering Model) ของ TSC-1 เข้าทดสอบหลายด่าน ได้แก่

• สภาวะสุญญากาศและอุณหภูมิสุดขั้ว (Thermal Vacuum) — จำลองความเย็นจัดและร้อนจัดสลับกันในอวกาศ
• ความทนทานต่อรังสี (Radiation) — เพราะนอกชั้นบรรยากาศไม่มีเกราะป้องกันรังสีจากดวงอาทิตย์และห้วงอวกาศ
• แรงสั่นสะเทือนรุนแรง (Vibration) — จำลองแรงกระแทกมหาศาลตอนจรวดทะยานขึ้น

ผลปรากฏว่า Engineering Model ผ่านการทดสอบทั้งหมด ซึ่งถือเป็นด่านที่ยากที่สุดด่านหนึ่งในการพัฒนาดาวเทียม ขั้นตอนถัดไปคือการสร้าง Flight Model หรือตัวจริงที่จะถูกส่งขึ้นสู่อวกาศในปี 2027 และนำไปทดสอบอย่างเป็นระบบที่ศูนย์ประกอบและทดสอบดาวเทียมแห่งชาติร่วมกับ GISTDA ต่อไป

ทำไมดาวเทียมดวงนี้ถึงสำคัญกับคนไทย

TSC-1 เป็นดาวเทียมขนาดเล็กระดับไมโครแซตเทลไลต์ น้ำหนักราว 100–120 กิโลกรัม โคจรในวงโคจรต่ำของโลกแบบสัมพันธ์กับดวงอาทิตย์ (Sun-Synchronous LEO) อุปกรณ์หลักคือ กล้องไฮเปอร์สเปกตรัล (Hyperspectral Imager) ที่ถ่ายภาพพื้นผิวโลกได้ในหลายช่วงคลื่นแสง ละเอียดกว่ากล้องทั่วไป

ภาพถ่ายเหล่านี้ไม่ได้สวยงามเฉย ๆ แต่นำไปใช้งานจริงได้หลากหลาย ทั้งประเมินสุขภาพของป่าไม้ จำแนกชนิดพืชและวัชพืช วิเคราะห์ชนิดและผลผลิตของพืชเกษตร ตลอดจนตรวจหาภาวะขาดน้ำหรือธาตุอาหารในแปลงเพาะปลูก ครอบคลุมพื้นที่ทั่วประเทศไทย ข้อมูลเหล่านี้มีค่ามหาศาลต่อเกษตรกร หน่วยงานป่าไม้ และการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ

แต่คุณค่าที่ลึกกว่านั้นคือ องค์ความรู้ ทุกขั้นตอนการออกแบบ ทดสอบ และประกอบดาวเทียม คือการสร้างวิศวกรและนักวิทยาศาสตร์อวกาศของไทยรุ่นใหม่ขึ้นมาจริง ๆ ซึ่งจะกลายเป็นรากฐานของอุตสาหกรรมอวกาศไทยในอนาคต เช่นเดียวกับที่ไทยเริ่มลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานเทคโนโลยีอื่น ๆ อย่างการเป็นศูนย์กลางดาต้าเซ็นเตอร์ของภูมิภาค

พลังของความร่วมมือ — หลายหน่วยงานช่วยกันคนละชิ้น

ภาพประกอบ: ภาพถ่ายพื้นผิวโลกจากดาวเทียมสำรวจทรัพยากร ลักษณะข้อมูลที่ TSC-1 จะนำมาใช้ประโยชน์ — NASA/CC

โครงการภาคีความร่วมมืออวกาศไทย (Thai Space Consortium — TSC) ไม่ใช่งานของหน่วยงานเดียว แต่เป็นการรวมพลังของหลายสถาบัน นำโดย NARIT ร่วมกับสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (GISTDA) สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (SLRI) และมหาวิทยาลัยมหิดลที่ดูแลอุปกรณ์วัดสภาพอวกาศ (Space Weather) โดยมีสถาบัน CIOMP ของจีนเป็นพันธมิตรช่วยถ่ายทอดเทคโนโลยีและฝึกฝนทีมวิศวกรไทย

ที่น่าสนใจคือ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ก็เข้ามาร่วมพัฒนาชิ้นส่วนสำคัญ ทั้ง แบตเตอรี่ลิเทียมไอออนพร้อมระบบจัดการพลังงาน (BMS) ที่ทนอุณหภูมิสวิงตั้งแต่ติดลบ 20 ถึง 60 องศาเซลเซียส และ วัสดุโครงสร้างน้ำหนักเบาแต่แข็งแรง สำหรับตัวดาวเทียม ซึ่งล้วนเป็นเทคโนโลยีที่ต่อยอดไปใช้ในอุตสาหกรรมอื่นบนโลกได้อีกมาก

ก้าวต่อไป และความฝันที่ไกลถึงดวงจันทร์

ภาพประกอบ: ดาวเทียมขนาดเล็กโคจรในวงโคจรต่ำของโลก ลักษณะใกล้เคียงกับ TSC-1 — CC

TSC-1 เป็นเพียงก้าวแรกของแผนระยะยาว โครงการ TSC วางเป้าหมายพัฒนาดาวเทียมและยานอวกาศที่ซับซ้อนขึ้นเรื่อย ๆ จนถึงความฝันใหญ่อย่าง ยานสำรวจห้วงอวกาศลึกและดวงจันทร์ (TSC-2) ที่ทีมไทยกำลังพัฒนาระบบขับเคลื่อนแบบไอออน (ion propulsion) ควบคู่กันไป

แม้เส้นทางสู่อวกาศจะยาวไกลและท้าทาย แต่ความสำเร็จของ TSC-1 ที่ผ่านบททดสอบสุดหินมาได้ คือเครื่องพิสูจน์ว่าคนไทยมีศักยภาพพอที่จะสร้างเทคโนโลยีระดับโลกได้เอง ไม่ต่างจากเรื่องราวสร้างแรงบันดาลใจอื่น ๆ อย่างนักศึกษาไทยที่พัฒนา AI ตรวจจับมาลาเรียจนคว้ารางวัลระดับโลก — สิ่งเหล่านี้ตอกย้ำว่าวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมไทยกำลังเดินหน้าอย่างมั่นคง

ข้อมูลสรุปดาวเทียม TSC-1 (ข้อมูล ณ เม.ย. 2569):