ก้าวสำคัญของท้องทะเลโลก: มหาสมุทรได้รับการคุ้มครองแล้ว 10% เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์

โลกเพิ่งผ่านหมุดหมายสำคัญด้านการอนุรักษ์ทะเลที่รอคอยมานาน เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ที่มหาสมุทรของโลกได้รับการประกาศเป็นพื้นที่คุ้มครองและอนุรักษ์แล้วถึง 10.01% ตามการเปิดเผยของศูนย์ติดตามการอนุรักษ์โลกแห่งโครงการสิ่งแวดล้อมสหประชาชาติ (UNEP-WCMC) ร่วมกับสหภาพนานาชาติเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN) เมื่อต้นเดือนเมษายน 2026

ตัวเลขนี้อาจดูเหมือนเล็กน้อย แต่หมายถึงผืนน้ำมหาศาลที่จะได้รับการดูแลให้ปลา ปะการัง และสัตว์ทะเลฟื้นตัว และเป็นก้าวแรกที่จับต้องได้สู่เป้าหมายระดับโลกในการปกป้องมหาสมุทรให้ได้ 30% ภายในปี 2030

ตัวเลขที่บอกเล่าความก้าวหน้า

ในช่วงสองปีที่ผ่านมา โลกได้ประกาศเขตคุ้มครองทางทะเลเพิ่มขึ้นราว 5 ล้านตารางกิโลเมตร ซึ่งใหญ่กว่าพื้นที่ทั้งหมดของสหภาพยุโรปรวมกัน ส่งผลให้สัดส่วนมหาสมุทรที่ได้รับการคุ้มครองแตะเส้น 10% ได้สำเร็จ

อย่างไรก็ตาม ภาพยังไม่สมบูรณ์นัก ข้อมูลจาก Marine Protection Atlas ระบุว่ามีเพียงราว 3.3% ของมหาสมุทรที่ได้รับการคุ้มครองในระดับ "เต็มที่หรือสูง" ส่วนที่เหลือยังอนุญาตให้ทำกิจกรรมบางอย่างได้ และที่น่ากังวลคือพื้นที่ทะเลหลวง (high seas) ซึ่งกินพื้นที่กว่า 60% ของผิวมหาสมุทร กลับมีการคุ้มครองเพียง 1.66% เท่านั้น

ข้อมูล ณ เมษายน 2026 — UNEP-WCMC / Marine Protection Atlas

เขตอนุรักษ์ทะเลขนาดยักษ์ที่ช่วยผลักดัน

ภาพประกอบ: แนวปะการังในมหาสมุทรแปซิฟิก — NOAA Fisheries/Andrew Gray — สาธารณสมบัติ (Wikimedia Commons)

ความก้าวหน้าครั้งนี้มาจากการที่หลายประเทศประกาศเขตคุ้มครองทางทะเลขนาดใหญ่ติดต่อกัน ตัวอย่างที่โดดเด่นคือ เฟรนช์โปลินีเซีย ดินแดนในมหาสมุทรแปซิฟิก ที่เมื่อวันที่ 9 มิถุนายน 2026 ได้ประกาศคุ้มครองผืนน้ำราว 520,000 ตารางกิโลเมตร รอบหมู่เกาะออสตรัลและหมู่เกาะมาร์เคซัส ด้วยระดับการคุ้มครองสูงสุด ห้ามทำเหมือง ลากอวน และประมงอุตสาหกรรม

สิ่งที่ทำให้กรณีนี้น่าสนใจเป็นพิเศษคือ การประมงพื้นบ้านดั้งเดิม ซึ่งเป็นหัวใจของความมั่นคงทางอาหารและวัฒนธรรมของชุมชนท้องถิ่น จะยังคงได้รับการอนุรักษ์ไว้ และรัฐบาลกับชุมชนจะได้รับงบประมาณผ่านกองทุนอนุรักษ์เพื่อบริหารจัดการน่านน้ำเหล่านี้ด้วยตนเองต่อเนื่อง 15–20 ปี

"นี่เป็นการตอกย้ำสถานะของเฟรนช์โปลินีเซียในฐานะผู้นำระดับโลกด้านการอนุรักษ์ทะเล" — มาเอล อิมิริซัลดู ผู้ประสานงานระดับภูมิภาคของ Blue Nature Alliance

ก่อนหน้านี้ ออสเตรเลีย อินโดนีเซีย และอีกหลายประเทศก็ได้เพิ่มเขตคุ้มครองทางทะเลของตนเองเช่นกัน ขณะที่ 33 ประเทศและดินแดนทั่วโลกได้คุ้มครองน่านน้ำของตนเกิน 30% ไปแล้ว

สนธิสัญญาทะเลหลวงที่เริ่มเดินเครื่อง

ภาพประกอบ: หมู่เกาะตูอาโมตูในเฟรนช์โปลินีเซีย ถ่ายจากดาวเทียม MODIS — NASA GSFC — สาธารณสมบัติ (Wikimedia Commons)

อีกหนึ่งแรงหนุนสำคัญคือ สนธิสัญญาทะเลหลวง (High Seas Treaty) หรือชื่อทางการคือข้อตกลงว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่นอกเขตอำนาจรัฐ (BBNJ) ซึ่งเริ่มมีผลบังคับใช้อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 17 มกราคม 2026 หลังจากใช้เวลาเจรจากันมานานเกือบ 20 ปี

สนธิสัญญาฉบับนี้สร้างกรอบกฎหมายเป็นครั้งแรก สำหรับการประกาศเขตคุ้มครองในทะเลหลวง ซึ่งครอบคลุมพื้นที่เกือบครึ่งหนึ่งของโลกและไม่เคยมีกฎหมายใดดูแลได้ทั่วถึงมาก่อน เมื่อถึงต้นปี 2026 มีประเทศให้สัตยาบันแล้วกว่า 80 ประเทศ ปูทางให้การคุ้มครองในเขตทะเลหลวง ซึ่งยังตามหลังอยู่มาก เริ่มขยับไปข้างหน้าได้จริง

ทำไมเรื่องนี้จึงสำคัญต่อทุกคน

มหาสมุทรไม่ใช่เรื่องไกลตัว ดังที่ เนวิลล์ แอช ผู้อำนวยการ UNEP-WCMC กล่าวไว้ว่า "เราทุกคนต้องพึ่งพามหาสมุทรเพื่อความอยู่รอด ออกซิเจนกว่าครึ่งหนึ่งของโลกผลิตขึ้นจากสิ่งมีชีวิตในมหาสมุทร"

ทะเลที่สมบูรณ์ช่วยดูดซับคาร์บอน บรรเทาภาวะโลกร้อน เป็นแหล่งโปรตีนและอาชีพของผู้คนหลายร้อยล้านคน รวมถึงชาวประมงและชุมชนชายฝั่งทั่วเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ การที่แนวปะการังและแหล่งหญ้าทะเลฟื้นตัวยังหมายถึงการท่องเที่ยวเชิงนิเวศที่เติบโต ความก้าวหน้านี้จึงเชื่อมโยงกับเรื่องราวดี ๆ ด้านสิ่งแวดล้อมอื่น ๆ เช่น สถิติพลังงานสะอาดของโลกที่ทำลายสถิติในปี 2025 และ ความก้าวหน้าด้านไฮโดรเจนสะอาด

"อินโดนีเซียและประเทศอื่น ๆ ตลอดจนชนพื้นเมืองที่ดูแลระบบนิเวศทางทะเลและชายฝั่ง มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการปกป้องมหาสมุทรของเรา" — ดร.เกรเทล อากีลาร์ ผู้อำนวยการใหญ่ IUCN

ก้าวต่อไปสู่เป้าหมาย 30%

แม้จะน่ายินดี แต่ผู้เชี่ยวชาญย้ำว่าหนทางยังอีกยาวไกล การจะไปถึง 30% ภายในปี 2030 ต้องประกาศเขตคุ้มครองเพิ่มอีกราวพื้นที่ขนาด มหาสมุทรอินเดีย ภายในเวลาเพียงไม่กี่ปี

ภาพประกอบ: เต่าทะเลเหนือแนวปะการัง — Elh733 — CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)

ความท้าทายที่ใหญ่ไม่แพ้กันคือ การบริหารจัดการให้เขตที่ประกาศไปแล้วมีประสิทธิภาพจริง ไม่ใช่เป็นเพียง "อุทยานบนกระดาษ" ข้อมูลระบุว่ามีเพียงราว 1.3% ของพื้นที่คุ้มครองทางทะเลเท่านั้นที่เคยได้รับการประเมินประสิทธิภาพการบริหารจัดการอย่างเป็นทางการ

"ครอบคลุมพื้นที่คุ้มครองและอนุรักษ์ในทะเลยังต้องเพิ่มขึ้นอีกสามเท่าภายในปี 2030" — เนวิลล์ แอช ผู้อำนวยการ UNEP-WCMC

แม้เส้นทางจะยังอีกไกล แต่การแตะหลัก 10% ได้สำเร็จคือสัญญาณที่ชัดเจนว่าโลกกำลังเดินไปในทิศทางที่ถูกต้อง เป็นข่าวดีที่บอกว่า เมื่อประเทศต่าง ๆ ตัดสินใจลงมือร่วมกัน ท้องทะเลก็ยังมีโอกาสฟื้นคืน อ่านข่าวดีด้านสิ่งแวดล้อมและนวัตกรรมเพิ่มเติมได้ที่หน้าข่าวของเรา